Krleža i Evropa danas

Miroslav Krleža, po mnogima najveći hrvatski pisac 20. vijeka rodio se u Zagrebu 7. jula 1893. ostavljajući iza sebe ogroman opus sabranih djela u desetinama svezaka u kojima se razmatraju teme koje su i danas aktuelne.

izvor: 6yka.com, piše: Maja Isović

Njegov književni rad pokriva kako središnje književno-umjetničke žanrove, tako i atipične ili marginalne zapise kao što su enciklopedijske natuknice, prepiske o raznim temama i putopisi. Krleža je pisao pjesme, pripovijetke, romane, drame, dnevnike, memoare i ostavio trag koji se može smjestiti u skoro sve oblike knjiženog izražavanja. Iako je gajio bogatu evropsku kulturnu i književnu baštinu, nije se priklonio nijednom utvrđenom modelu, pa se ni njegov opus ne može svrstati ni u jednu stilsku formaciju.

Oko njegovog života i djela lomila su se koplja, od ideološke pripadnosti do uklopljenosti u društveni sistem, međutim ne može se zanemariti činjenica da su teme koje je ovaj pisac razmatrao i danas aktuelne i da u svakom vremenu pozivaju na novo čitanje.

Krležini romani su pisani bujnim “baroknim” stilom i jezikom koji vrvi novotvorenicama i složenicama, bogati su esejističkim odlomcima u tradiciji srednjoevropskog intelektualnog romana. Radnja njegovih romana bogata je dramskim scenama koje se isprepliću s kontemplativnim pasažima o naravi ljudskog postojanja, umjetnosti, politici i istoriji. U njegovom djelu dominira egzistencijalistička vizija ljudske sudbine, izrečena povišenom retorikom i isprekidanim dijalozima, te bujicom slika, zvukova i asocijacija u kojima se miješaju glasovi likova i autorov implicitni komentar.

Uz ponešto zanemarene romane “Tri kavalira frajle Melanije” i “Vražji otok”, za Krležinu romanesknu umjetnost reprezentativna su četiri djela: “Povratak Filipa Latinovicza”, “Na rubu pameti”, “Banket u Blitvi” i “Zastave”.

Miroslav Krleža je izuzetnu stvaralačku energiju posvetio dramskom žanru, a to ne začuđuje uzme li se u obzir njegova adolescentska fascinacija dramskom literaturom kao i angažman u pozorišnom miljeu koji ga je neprestano privlačio. Njegovi dramski tekstovi i danas su aktelni, a to potvrđuje činjenica postavljanje pozorišnog komada Evropa danas kojeg je prema Krležinom eseju za pozorišnu scenu režirao Haris Pašović. Ovaj pozorišni komad prema mnogima je karakterisan kao jedna od najznačajnijih predstava u regionu.

U ovom tekstu podsjećamo na nekoliko dijelova iz eseja “Evropa danas”.

“Evropa danas ne zna šta znade i pojma nema šta hoće. Evropa je danas rafinirano bezglava: s jedne strane pametna kao maska protiv otrovnih plinova, s druge slijepa kao staromodna lumbarda, a istodobno izazovna kao nekakav velegradski izlog, pun raznovrsnog i skupocijenog besmisla”.

“Posvećujući sve svoje bogato znanje ženama, tkaninama, loptama i strojevima, Evropa se danas miče sa svojim topovskim cijevima i pneumatičkim točkovima i benzinskim kantama i filozofijama kao žalosna sablast koja između toplih tropskih daljina i maglenog ledenog sjevernog mora ne zna što da počne, čega da se prihvati i kamo da zapravo krene, u stravi pred svojim vlastitim utvarama, u protuslovlju sa svojim intimnim lažima, bogata, kao nikad još u prošlosti, a prazna i dosadna kao odsvirana gramofonska ploča”.

“Tipična je evropska pojava, da u najveće evropske istine izgovorene ispod vješala, na stratištima, po tamnicama i na golgotama, a te raspete i popljuvane istine postaju evropske zastave i viore se vjekovima”.

“Strojevi evropski rade i stvaraju dvadeset i četiri sata na dan, i danas kad je evropska materijalna kultura veća nego ikad prije, kada Evropa znade više nego što je ikad ranije znala, danas se intelektualna elita Evrope dosađuje”.

“Prolaze narodi evropski u defilejima historijskim, kao da je netko po kontinentima rasuo pune kutije dječijih olovnih soldata, i dok na usijanom retortom sebi Faust razbija glavu zbog evropskih dilemma –treba li vjerovati ili htjeti, biti ili ne biti, doživjeti ili znati – dok se u mozgovima evropskim kao u alkemijskim pivnicama kuhaju osnovna neriješena pitanja o odnosima subjekta i objekta, o apsolutnom i relativnom, dotle se evropski narodi igraju svojim olovnim igračkama ratova, i ta djetinjasta halabuka traje u Evropi već sedamdeset hiljada godina”.

Cijeli tekst Evropa danas može pročitati u zbirci eseja “Evropa danas”, Oslobođenje, Sarajevo, 1973. ili u nekom drugom izdanju koje Vam dođe pod ruke.