Kompjuterski priručnik za početnike: Vještačka ili umjetna inteligencija

piše: Brancode

Vještačka ili umjetna inteligencija se bavi proučavanjem i oblikovanjem računara (definisano u prethodnom poglavlju) koji pokazuju bar neki oblik inteligencije. Inteligencija se definiše kao: sposobnost prilagođavanja u novonastalim situacijama, učenje na temelju iskustva, kao i sposobnost razmišljanja prilikom rješavanja problema, zaključivanja ili predviđanja.

Svakom računaru, koji se uvodi u upotrebu, se po pravilu instalira operativni sistem što predstavlja inicijalnu osnovnu inteligenciju, koja se dalje razvija tokom životnog vijeka tog računara. Razvijanje inteligencije se vrši instaliranjem ili nadograđivanjem raznog softvera tj. programa koji računarima omogućava nova znanja i funkcionalnosti. U crnogorskoj lokalnoj mreži je propisana vrlo stroga politika po tom pitanju, i postoji tačno definisana lista „preporučenog“ softvera. Ova politika je propisana od strane moćnih računara i najčešće važi samo za personalne računare. Paradoksalno, većina softvera koji je propisan tom politikom se plaća, iako na tržištu postoji mnogo besplatnih alata i programa.

Botovi

Bot je skraćeni naziv za robota, a ne postoji stroga definicija za ovaj pojam. Prema nekim tvrdnjama, za bota se smatra računar koji na sebi ima instaliran bar jedan „preporučeni“ program. Samom instalacijom takvog softvera, moćni računari dobijaju mogućnost da ga kontrolišu, bar u oblasti tog instaliranog programa. Moćnim računarima je cilj da bude što više botova u mreži. U zavisnosti od cijene koju moćni računari moraju da plate, razlikuju se tri vrste botova.

Standard model (Besplatan)

U crnogorskoj lokalnoj mreži postoji mnogo ovakvih modela, a njegove osnovne karakteristike su prilično velika neaktivnost i veoma male mogućnosti. Ovakvi botovi najčešće obavljaju neku vrlo jednostavnu funkciju koja navodno doprinosi kvalitetu cjelokupne mreže (iako im u ogromnom broju slučaja nije jasno o kakvom doprinosu je riječ). Ovi botovi su isprogramirani tako da sebe smatraju potpuno nebitnim dijelom cijele mreže, te stoga nikad ne misle i učestvuju u bilo kakvim širim akcijama, osim pod kontrolom nekog moćnijeg računara.

Glavne prednosti ovog modela su cijena, lako održavanje i činjenica da njegova funkcionalnost skoro uopšte ne zavisi od količine resursa koji su mu namijenjeni. Postoje primjeri standardnog modela koji su obavljali funkcije bez ikakvih resursa!

Mana ovih modela je što su dosta zavisni u radu, tako da skoro uvijek u njihovoj neposrednoj blizini mora postojati neki napredniji model računara (bar bolja verzija bota), a takođe ne mogu da rade ako u njihovoj mreži ne postoji jak server. Većina trenutnih računara je bila dio mreže sa serverom „Titus Brion“, dok se oko 1990. godine prešlo na novi i moderniji server „Montenegro Duke 2m“. Kompanija koja proizvodi ove servere povremeno koristi jeftin ali efikasan marketinški trik, tako što na tržište izbacuje i kvaziservere tj. modele u kojima postoje namjerne greške, što kod većine botova ostavlja dojam nužnosti njihovih trenutnih servera. Najpoznatiji kvaziserveri su: „Boolat“ i „Electro Bear“.

Napredak u inteligenciji ovakvih botova je zanemarljivo mali, i veoma čest slučaj je da taj računar radi sa istim softverom od uvođenja u upotrebu do samog rashodovanja.

Premium model

Druga velika grupa botova u crnogorskoj lokalnoj mreži su premium modeli. Ovi modeli nisu besplatni, ali se vremenom pokazalo da je kod ovih modela najbolji odnos kvalitet/cijena (iz ugla moćnih računara). Dakle, glavna prednost je kvalitet, dosta lako održavanje i pristupačna cijena – najčešće je dovoljno ovakav računar opremiti novim mišem, mikrofonom, slušalicama ili nekim drugim perifernim uređajem.

Glavne karakteristike ovog modela su, takođe, velika neaktivnost i male mogućnosti, s tim što ovaj model ima mogućnost da bespotrebno troši resurse mreže u komunikaciji sa susjednim računarima. Proizvođač susjednih računara nije bitan, jer je ovaj model programiran da se dobro snalazi u svakoj situaciji – u komunikaciji sa računarima istog proizvođača će resurse trošiti na analizu drugih proizvođača, dok će u komunikaciji sa računarom drugog proizvođača resurse trošiti (mnogo brže nego u prethodnom slučaju) na upoređivanje karakteristika oba proizvođača. Softver ovog modela je poboljšan, pa čak ima mogućnost da, u cilju što bržeg bespotrebnog trošenja resursa mreže, sa susjednim računarom istog proizvođača vrši upoređivanje nekih drugih karakteristika: jezika u kom su isprogramirani, porijekla materijala od kojeg su napravljeni, fabrike u kom im je izvršena inicijalizacija vještačke inteligencije i sl.

Dodatna funkcionalnost ovih modela su triggeri i jobovi. Trigger ili okidač je akcija koja se pokreće na određeni događaj. Konkretno, ovim modelima se na svaki pomen bilo kog proizvođača računara, pokreće okidač koji inicira analizu karakteristika tog proizvođača i eventualno upoređivanje sa drugim proizvođačem. Jobovi su zaštitni mehanizam ovih modela, tj. ukoliko u toku dana ne dođe do situacije da se pokrene trigger, računar sam od sebe pokreće analizu nekog proizvođača ili uporedbu sa drugim. Ovi modeli su programirani tako da se njihova glavna funkcija (bespotrebno trošenje resursa) pojačava u određenim situacijama (zbog broja računara koji u tom momentu istovremeno komuniciraju). Takve situacije su: uvođenje novog računara u upotrebu ili godišnjice otkad je taj računar uveden, rashodovanje nekog računara, direktno povezivanje dva računara itd.

Professional model

Profesionalni model bota je veoma moćan i skup model (cijena se drži u tajnosti), tako da se u pojedinim slučajevima može smatrati i moćnim računarom. Ovi modeli su izuzetno cijenjeni od strane drugih modela botova, pa je njihova najveća prednost mogućnost pristupa tim slabijim modelima. Pofesionalni modeli obavljaju veoma veliki posao za moćne računare, pa se čak kaže da su njihova „produžena ruka“.

Ovi modeli, kao što je već rečeno, najčešće imaju nesmetan pristup slabijim modelima botova, što im daje mogućnost obavljanja „prljavih poslova“: instaliranje novog preopručenog softvera, mijenjanje inicijalnih podataka itd. U skorijoj istoriji, najpoznatiji je slučaj s kraja XX vijeka, kada je naziv kompanije „YU90″ promijenjen u već poznati „EVIVA2005″. Danas je vrlo teško doći do podatka o prethodnom nazivu kompanije, a čak i sama kompanija odbacuje te tvrdnje kao netačne.

„Neposlušni“ računari i sistem za borbu protiv njih

Vrlo rijetko, pojedini računari odbijaju instalaciju preporučenog softvera i sami pokušavaju da download-uju i instaliraju druge programe, što, s obzirom na propisanu politiku, ne odgovara moćnim računarima,  tako da je vremenom stvoren i vrlo efikasan sistem protiv „neposlušnih“ računara, posebno protiv onih koji odbijaju instalaciju nekih od važnijih programa.

U prvom koraku, računaru se dostavlja, putem elektronske pošte ili kroz mrežu preko nekog susjednog računara, prezentacija o kvalitetu preporučenog softvera. U toj prezentaciji se takođe govori i o nekvalitetu ostalog softvera na tržištu, a na kraju obavezno ide i spisak posledica ukoliko se koristi isti. Kao moguće posledice najčešće se navode: kvarenje grafičke ili zvučne kartice, lomljenje miša ili tastature, izolovanje računara tj. otklanjanje sa mreže, itd. Nije objašnjeno na koji način dolazi do tih posledica.

U drugom koraku (ako prvi nije donio rezultate) neki od moćnih računara pristupa direktno, ili preko svog posrednika, personalnom računaru ponavljajući istu prezentaciju iz prvog koraka, uz stavljanje akcenta na moguće posledice.

U trećem koraku, na nepoznat način, dolazi do posledica. Istraga je uvijek – u toku.